Oficijalni partner

inter sport i terzo teretana
Terzo teretana
minerali u pravilnoj shrani

Najbitniji minerali za zdrav razvoj vašeg tijela


Kada sagori bilo koja namjernica, bijeličasti ostatak koji se dobije poslije tog procesa popularno se naziva pepelom. Ova supstanca predstavlja mineralni sadržaj hrane i dio je njegove ukupne težine. Ove tako male količine mineralnih sastojaka regulišu neke procese od životne važnosti za cijeli ljudski organizam, stvaraju molekule kao što je hemoglobin, koji su bitni za dobro zdravlje, a talože se u strukturnim oblicima kao što su kosti i zubi.

Potrebe za većinom minerala izražene su u miligramima (1/1,000 grama) ili mikrogramima( 1/1,000 miligrama). So uzeta između tri prsta otprilike teži 688 miligrama.

Najvažniji minerali potrebni za ljudski organizam su: Fosfor, kalcijum, gvoždje, kalijum, hlor, jod, cink, magnezijum, bakar, flor, kobalt, natrijum, i hrom.

Fosfor

Fosfor u ishrani: mlijeko, sirevi, jaja, puter od kikirikija, meso, riba (riblje ulje), koštano brašno, zrno ječma, dijetelina lucerka, leguminoze, mahunarke, orasi, džigerica, voćni sokovi (ribizle i maline)
Vitamin D na nivou bubrežnih tubula vrši reapsorpciju fosfora, koja je povezana sa mehanizmom reapsorpcije kalcijuma;
– fosfor učestvuje u izmjeni energije (prenosilac je energije) preko oksidativnih reakcija, spojenih sa fosforilacijom;
– neophodan je za nervnu aktivnost;
– neophodan je za normalnu kontraktilnost srčanog mišića;
– depo se nalazi u kostima (70% kao kalcijum- fosfat, apatit) i zubima. Sa kalcijumom učestvuje u procesu mineralizacije;
– nukleinske kiseline su najvažnije jedinjenje fosfora;
– neophodan je za ćelijski rast i reparaciju;
– vrši utilizaciju masti, ugljenih hidrata i proteina;
– ulazi u sastav puferskih soli;
– ulazi u sastav PGF2 alfa;
– ima antihistaminska svojstva;
– kod manjka fosfora (kod akutnog manjka manji je od 0,3 mmol/l krvnog seruma) poremećena je hemotaksa leukocita, povećana je fragilnost eritrocita i nastaje disfunkcija trombocita. U serumu povećana laktat dehidrogenaza je znak hemolize;
– kreatinin kinaza u serumu je povećana kod rabdomiolize (većinom MM frakcija, ali i MB frakcija), a često u urinu postoji mioglobin;
– kod manjka fosfora čest je i manjak magnezijuma;
– niacin se ne može asimilovati bez fosfora;
– hipofasfatemija može nastati i u prisustvu normalnih rezervi fosfora u telu. Obratno smanjenje rezervi fosfora u tijelu može biti praćeno: normalnim, sniženim ili povećanim koncentracijama fosfora u serumu;
– kod hroničnog manjka fosfora rendgenske promjene odgovaraju osteomalaciji. Oslabljena je mineralizacija kostiju i zuba;
– do manjka fosfora može doći u slučaju:
a) smanjen unos ili apsorpcija: gladovanje (ili izražen katabolizam, opekotine), parenteralna ishrana, alkoholizam (udružen sa hipomagnezijemijom), malapsorpcijoni sindrom, bypass tankog crijeva, aluminijum hidroksid i bikarbonati blokiraju apsorpciju, manjak vitamina D ili vit D rezistentna osteomalacija;
b) povećani gubici: primarni ili sekundarni hiperparatireoidizam, hipertireoza, poremećaj na nivou bubrežnih tubula (renalni rahitis, Fanconi sindrom, nasljedna osteomalacija- Milkman, monoklonalna gamopatija, trovanje teškim metalima), hipokalijemična nefropatija, šećerna bolest neadekvatno kontrolisana (acidoza);
c) intracelularno pomjeranje fosfata: davanje glukoze ili fruktoze (privremeno), insulin (privremeno), anabolički steroidi, estrogeni, kontraceptivna sredstva, respiratorna alkaloza, trovanje salicilatima;
d) elektrolitni poremećaji: hiperkalcemija, hipomagnezijemija, metabolička alkaloza;
- uzroci hiperfosfatemije:
a) endokrina oboljenja: akromegalija, hipoparatireoidizam i pseudohipoparatireoidizam (manjak i kalcijuma);
b) bubrežna oboljenja: akutna i hronična renalna insuficijencija;
c) pojačan katabolizam: stres, povrede, hemioterapija naročito limfoproliferativnih oboljenja;
d) povećan unos: hipervitaminoza D, laksativi koji sadrže fosfor;
– apsprpciju fosfora pomažu: vitamin A, D, F, kalcijum, gvožđe, mangan i proteini, a odmažu: aluminijum i ekscesivan unos: magnezijuma, gvožđa i bijelog šećera;

Kalcijum

Kalcijum u ishrani: mlijeko (1g na 1/4 litra), mliječni proizvodi, sir, jogurt, lisnato zeleno povrće, kelj, voćni sokovi (jagode), riblja krljušt, koštano brašno, dolomit, badem, jetra, šećerni sirupi.
- Najviše kalcijuma, u biljkama, nalazi se u lišću.
- kalcijum čini 2% tijelesne težine;
- od ukupne količine samo se 1% nalazi rastvoren u tijelesnim tečnostima. U plazmi: 33% čine nedifuzibilni kompleksi, sa proteinima;
12% difuzibilan, ali nedisocijativno kompleksiran sa anjonima (citratima, bikarbonatima i fosfatima);
55% čini jonizovani kalcijum.
Ukoliko se pH krvi pomjeri ka kiseloj strani količina jonizovanog kalcijuma se povećava, a jonizacija se smanjuje kod alkaloze;
- soli kalcijuma se u kiseloj želudačnoj sredini pretvaraju u topive soli;
- paratiroidni hormon povećava kalcijum u serumu, a kalcitonin smanjuje. Na regulaciju nivoa kalcijuma u serumu utiče i vitamin D, a naročito njegova aktivna forma 1,25- dihidroksiholekalciferol.
Nivo kalcijuma u serumu sa druge strane (feed back) utiče na produkciju 1,25- (OH)2- D3 u bubrezima. Ukoliko je nivo kalcijuma u serumu normalan ili povišen sinteza 1,25- (OH)2- D3 je inhibirana, a ukoliko je kalcijum u serumu nizak sinteza 1,25- (OH)2- D3 u bubrezima je stimulisana. Nije sigurno, ali izgleda da je identično i sa sintezom 25- hidroksiholekalciferola u jetri.
U hroničnoj bubrežnoj insuficijenciji sinteza 1,25- (OH)2- D3 je inhibirana. Razvija se rezistencija na vitamin D. Kalcijum u serumu pada, a parathormon počinje pojačano da se sintetiše.
U slučaju manjka vitamina D organizam ne može da koristi kalcijum;
- kalcijum je u metabolizmu osim sa vitaminom D usko povezan i sa vitaminom K i to pre svega u građi i funkciji određenih proteina: a) osteokalcin u kosti (za mineralizaciju); b) proteini u krvi (za zgrušavanje); c) u placenti (manjak vitamina K dovodi do skeletnih deformacija beba); d) u bubrezima (u slučaju manjka vitamina K dolazi do manjka kalcijuma u čitavom organizmu).
Nakon dijelovanja vitamina K na prekursor protrombina, vezuje se kalcijum i dovodi do stvaranja protrombina.
Vitamin K je neophodan za reapsorpciju kalcijuma na nivou bubrežnih tubula. Hipovitaminoza K je jedan od mogućih uzročnika hipokalcemije;
- kalcijum (sa fosforom i vitaminom D) učestvuje u mineralizaciji kostiju i zuba. Kosti predstavljaju rezervoar kalcijuma;
- u regulaciji prometa kalcijuma učestvuje i kalmodulin (belančevina) čije delovanje inače koče fluofenazin i hlorpromazin;
- vanadijum aktivno učestvuje sa: kalcijumom, fosforom i vitaminom D u mineralizaciji;
- preko bubrega se izlučuje;
- magnezijum je neophodan za normalnu funkciju kalcijuma (i vitamin C);
- magnezijum omogućava da kalcijum u urinu ostane u rastvorenom stanju;
- fluor zadržava kalcijum u kostima i zubima, ne dozvoljavajući njegovo taloženje u mekim tkivima (koži, vezivu, mišićima, krvnim sudovima). Uz to smanjuje gubitak kalcijuma mokraćom;
- kalcijum jon je esencijalan za mnoge enzime;
- kalcijum jon je antagonista jona kalijuma;
- pomaže metabolizam gvožđa u organizmu;
- ima antihistaminska svojstva, a ne inhibira ni jedan prostaglandin;
- smanjuje količnu eksudata;
- nivo kalcijuma u serumu je u korelaciji sa nivoom albumina u serumu. Za svaki gram manjka albumina kalcijum se smanjuje za 0,8 – 1 mg;
- glomerularnom filtracijom izlučeni kalcijum se reapsorbira u količini od 80 – 90%. Stolicom se eliminiše glavni deo 60 – 90% unijetog kalcijuma. Vrlo male količine se izlučuju i putem žlijezda slinovnica i znojnica;
- kalcijum (i hrom) u serumu padaju ukoliko je šećer visok;
- učestvuje u regulaciji električnog potencijala ćelijske membrane, odnosno utiče na permeabilnost ćelijske membrane. Uloga kalcijuma u ovom smislu izrazito se manifestuje na neuromišićnom spoju (sinapsi). Ima centralnu ulogu u mišićnoj kontrakciji.

Gvožđe

Gvožđe u ishrani: džigerica, meso (organi), živina, riba, mahunarke, zrnevlje, pšenične klice, ljuska od pšenice, krompir, žumance, lisnato zeleno povrće, sušeno voće, voćni sokovi (grožđani, višnjin, oskorušin i jabukov), crni šećerni sirup od melase.
gvožđe ulazi u sastav porfirina i gradi hem: hemoglobin, mioglobin, enzime (hemoproteidi) disanja: citohrom, katalaza (prelazi iz fero- u feri- oblik i obratno) i peroksidaza (trovalentno gvožđe). Nalazi se u svakoj ćeliji tijela;
- ulazi u sastav enzima čiju prostetičnu grupu čini FAD (vitamin B2) zajedno sa molibdenom;
- resorpcija i digestivnom traktu dešava se praktično samo u fero obliku, putem proteina apoferitina koji se stvara u sluznici dvanaestopalačnog crijeva i reverzibilno vezuje gvožđe. Kako je količina apoferitina ograničena tako je i resorpcija gvožđa ograničena (mucosal block). Ovaj blok se može prevazići vrlo visokim dozama gvožđa ili znatno smanjenim sadržajem fosfata u hrani;
- gvožđe sa proteinom apoferitinom daje feritin (gvožđe- hidroksifosfat, trovalentno gvožđe). Hemosiderin (pigment; retikuloendotelno tkivo, jetra, slezina srce, koštana srž, savijeni tubuli bubrega) predstavlja agregate feritina;
- eliminacija putem urina fiziološki ne postoji;
- aktivira dejstvo: kiseonika, vodonika i azota. Pomaže da se kiseonik učvrsti u hemoglobinu. Za normalan sastav hemoglobina osim gvožđa neophodni su: bakar, kobalt i vanadijum;
- gvožđe je uz vitamin B2, B3, B5 i molibden neophodno za aerobnu respiraciju ćelije;
- Vitamin B2 omogućuje utilizaciju (povećava koncentraciju) gvožđa u eritrocite;
- Vitamin C i vitamin E pomažu funkciju gvožđa;
- neorgansko gvožđe (npr. fero- sulfat) neutrališe dejstvo vitamina E;
- vitamin A neophodan je da bi organizam mogao da koristi gvožđe.
- 1 eritrocit u toku jednog minuta može da primi milion atoma gvožđa;
- isto što je magnezijum (hlorofil) za biljke to je i gvožđe za čovjeka;
- bakar je vrlo bitan za korišćenje gvožđa u organizmu. U slučaju manjka bakra uvjek postoji i manjak gvožđa (defektan je transport u plazmi);
- postoji određen odnos i važno međudijelovanje između kadmijuma, gvožđa i bakra;
- cink ograničava aktivnost gvožđa u proizvodnji slobodnih radikala, posebno hidroksilnih jona;
- gvožđe se sa cinkom i bakrom nalazi u najnižem sloju pokožice (stratum germinativum). Najveće koncentracije ova tri elementa su nađena u pokožici gornje polovine vrata i lica;
- interleukin- 1 dovodi do pada koncentracije gvožđa i cinka, a povećava koncentraciju bakra;
- od gvožđa (plus: vitamin C, B6 i aminokiseline metionina) zavisi pretvaranje lizina u karnitin (mišićna snaga; protiv gojaznosti);
- zalihe gvožđa kod normalno rođenih beba iznose 0,25 gr.;
- zalihe gvožđa kod odraslog čoveka iznose 3,5 – 5,0 gr.: 60% u sastavu hemoglobina (u kompleksnom dvovalentnom obliku), 16% u hemu, 8% u mioglobinu, a 16% je u rezervi (uglavnom: jetra, slezina i koštana srž);
- dnevno se iskoristi 0,5 – 1,3 mg gvožđa, a da bi se gubici nadoknadili dnevno je potrebno uzimati desetostruke količine;
- tokom menstruacije žena izgubi oko 25 mg gvožđa. U toku graviditeta majka detetu daje 0,3 – 0,5 gr gvožđa. Pri porođaju gubi 0,13 – 0,2 gr. U toku laktacije u mleko prelazi 1 mg/d gvožđa;
- apsorpciju pomažu: hlorovodonična kiselina, vitamin C, B2, B12, B11, kalcijum, bakar, kobalt, mangan, fosfor, sorbitol, a apsorpciju odmažu: tanin (dovodi do manjka i B1), fitinska kiselina (cerealije), oksalati, antacidi, aminosalicilna kiselina, tetracyclin, cholestyramin, clofibrat i EDTA (konzervans u hrani) i ekscesivni unos: kalcijuma, cinka, fosfora, magnezijum- oksida i kafe. Sulfonamidi dovode do sniženja koncentracije gvožđa u serumu.

Magnezijum

Magnezijum u hrani: banane, orasi, kikiriki, punozrne cerealije, mekinje, koštano brašno, većina tamnozelenog lisnatog povrća, mahunarke, mlijeko, tunjevina, riba, voćni sok od jagode, šećerni sirup od melase, med.
– deluje direktno na neuro – mišićnu ploču. U mišićima prenosi fosfatne grupe. Ukoliko se da intravenska inekcija antagonista kalcijuma nastaje momentalna anestezija sa paralizom skeletnihu mišića;
– u digestivnom traktu: a) ispoljava osmotsko dejstvo i dovodi do dijareje; b) pojačava tonus želuca;
– u centralnom nervnom sistemu dijeluje: smirujuće i uspavljujuće (hipnotik);
– na kardiovaskularni sistem dijeluje: hipotenzivno (miotropno, spazmolitički na glatku muskulaturu krvnih sudova), ganglio- blokirajuće, vagolitično;
– kod umrlih od infarkta miokarada u srčanom mišiću uvek je nađen manjak magnezijuma;
– magnezijum i kalcijum imaju obrnuti efekat na permeabilnost ćelijske membrane. Antagonista je, ali je i neophodan za normalnu funkciju kalcijuma;
– neophodan je za normalnu funkciju vitamina C;
– neophodan je za dijelovanje vitamina B1 i properdina (dijeluje antivirusno);
– vitamin B6 pojačava inkorporaciju i povećava koncentraciju magnezijuma u ćelijama;
– mangan može da zamjeni magnezijum u aktivaciji nekih transfosforilaza, dehidrogenaza i karboksilaza;
– 60% magnezijuma locirano je u: kostima (50%), zubima, mišićima i eritrocitima. U kostima i zubima je u nerastvorenom stanju. Koncentracije u ćeliji su 10 puta veće nego van ćelije i u 90% je intracelularni katjon;
– čini 40% katjona u organizmu, dok mu je koncentracija u krvi manja od 1%. U plazmi oko jedne trećine vezano je za proteine, a dvije trećine su u vidu slobodnih katjona;
– nalazi se u svakoj ćeliji i to 10 – 20 mg/100 gr supstance;
– rezerva u našem tijelu iznosi 35 gr, a polovina od te količine nalazi se u kostima;
– učestvuje u enzimskim procesima (prenošenje fosfatne grupe negativnog naboja sa jedne molekule na drugu) koji dovode do proizvodnje energije (oksidativnu fosforilaciju). Tri hiljade puta ubrzava dejstvo fosfataza (apsorpcija u crijevu, normalno iskorištavanje šećera- glikoliza, izbacivanje fosfata putem bubrega, okoštavanje);
– produžava vrijeme koagulacije;
– smanjuje nivo holesterola;
– unutrašnji zid krvnih sudova štiti od nastanka fibroze;
– kod manjka dolazi do atrofije vezivnog tkiva i slabljenja skeleta;
– katalizuje utilizaciju: masti, proteina i ugljenih hidrata;
– manjak magnezijuma jedan je od uzroka nastanka amorfnih i kristalnih kalcijumovih inkluzija u mitohondrijama (još mogu: hipervit. D, hiperparatireoidizam, trovanje CCl4 i neka hipoksijska oštećenja), a usporava se i oksidativna fosforilacija;
– metabolizam magnezijuma vezan je za metabolizam kalijuma i nedostatak ova dva katalizatora uzajamno je povezan. Uz manjak magnezijuma često postoje hipokalijemija i hipokalcemija.
Manjak magnezijuma narušava aktivnost paratireoidne žlijezde (lučenje parathormona je smanjeno), a koja sa svoje strane može da dovede do manjka kalcijuma u plazmi. Smanjen je odgovor ćelija na parathormon zbog smanjene aktivnosti adenilat ciklaze (kosti). Klinički liči na hipoparatireoidizam. Ovakvo stanje se najčešće sreće kod dijece. Hipokalcemija u ovom slučaju ne reaguje na terapiju vitaminom D.
Natrijum, kalijum i magnezijum (svaki za sebe) ispoljavaju recipročnu potrebu prisustva druga dva elementa u fiziološkim vrijednostima kako bi se ostvarila normalna funkcija bubrežnih tubula;
– manjak magnezijuma ubrzava proces starenja;
– apsorbuje se u tankom crevu;
– izlučuje se putem bubrega. Prisutan je i u žuči. Kod smanjenog unošenja organizam smanjuje ekskreciju na manje od 10 mg/d. Resorpcija u bubrezima vezana je za kinetiku kalcijuma i natrijuma. Pri uvećavanju natrijum i kalcijum- ureze uvećava se resorpcija magnezijuma;
– magnezijum zaustavlja rast koli bacila;
– u mokraći magnezijum omogućuje da kalcijum ostane u rastvorenom stanju;
– uz vitamin C, mangan i kalcijum neutrališe spermaglutinaciju, povećava broj i pokretljivost spermatozoida.

Kalijum

Kalijum u ishrani: nemasno meso, cerealije, povrće, mahunarke, čitavo zrnevlje, leguminoze, sijemenke suncokreta, voće (posebno sušeno), urma, smokva, breskva, orah, banana, prečišćen vinski streš, voćni sokovi (oko 50% od svih minerala čini kalijum), crni šećerni sirup od melase, morski plodovi.
jedan je od retkih elemenata koji pokazuje prirodnu radioaktivnost. U prirodi se nalaze stabilni izotopi K39 (93,32%) i K41 (6,7%). Pored njih u količini od 0,011% sreće se izotop K40 koji je radioaktivan i koji pri raspadanju emituje beta i gama zrake i gradi kalcijum i argon.
- jedan je od glavnih intracelularnih jona čiji je značaj paralelan natrijumu u ekstracelularnoj tečnosti, tj. učestvuje u održavanju acido – bazne ravnoteže i osmotskog pritiska;
- igra važnu ulogu u mišićnoj kontrakciji (naročito utiče na akciju srčanog mišića), sprovođenju nervnih impulsa, akciji enzima (npr. glikolitičkom enzimu piruvat kinazi) i funkcionisanju ćelijske membrane. I povećanje i sniženje koncentracije kalijuma u ekstracelularnoj tečnosti snižava ekscitabilnost, brzinu sprovođenja nervnih impulsa. Izražena hiperkalijemija dovodi do srčanog zastoja u dijastoli, a kod izraženo niskih koncentracija srčani zastoj nastaje u sistoli. Na EKG- u daje karakteristične promene.
Membranski potencijal i ekscitabilnost skeletnih i glatkih mišića pod velikim su uticajem koncentracija: kalijumovih, kalcijumovih, magnezijumovih, natrijumovih i vodoničnih jona;
- za glikogenezu i glikolizu u jetri;
- kalcijum je antagonistički jon;
- kod hiperkalemije bikarbonati u serumu su sniženi, a kod hipokalemije obično su povišeni;
- refraktarna hipokalemija sa hipokalcemijom uzrokovana je hipomagneziemijom;
- povećana koncentracija jona kalijuma pojačava proliferaciju ćelija i sintezu ekstracelularnog matriksa (zanimljivo je da se u biljkama koncentriše u mladim dijelovima koji aktivno rastu);
- kalijum- citrat- koristi se u profilaksi nefrolitijaze (kamena u bubregu)- u dozi od 60 – 80 mmol/d. Inhibira nukleaciju i rast kristala u prezasićenom urinu. Mehanizam dejstva: a) diže pH čime sprečava stvaranje kristala mokraćne kiseline, a favorizuje stvaranje kristala Ca- fosfata. Ovaj efekat se smanjuje ili čak potpuno poništava ukoliko je niska koncentracija jonskog kalcijuma; b) citrat stupa u reakciju sa kalcijumom stvarajući rastvorljivi kompleks pri čemu se smanjuje količina raspoloživog kalcijuma za obrazovanje kristala oksalata i fosfata; c) citrat neposredno spriječava spontanu nukleaciju Ca- oksalata i fosfata i ublažava fenomen aglomeracije kristala oksalata;
- kod srčane dekompenzacije i miokarditisa srčani mišić osiromašuje kalijumom;
- serumski kalijum je nizak u
slučaju: a) smanjenog unosa: gladovanje, alkoholizam, parenteralna ishrana; b) smanjene apsorpcije: malapsorpcija, bypass tankog crijeva; c) povećanih gubitaka: 1) gastrointestinalnim putem: povraćanje, dijareja, sukcija, fistule tankog crijeva; 2) renalnim putem: kongenitalni tubularni defekti – renalna tubularna acidoza, Fankoni- ev sindrom; renalna insuficijencija, acidoza (dijabetička naročito), metabolička alkaloza, Cushing- ov sindrom, eksces mineralokortikoida, Bartter- ov sindrom; 3) koža: opekotine, znojenje; d) familijarne periodične paralize;
- serumski kalijum je visok u slučaju: a) smanjene sekrecije: akutna i hronična renalna insuficijencija, izrazita oligurija; b) povećanog unosa ili povećanog oslobađanja iz tkiva: opekotine, rabdomioliza, kraš povrede, infekcije; c) endokrinih oboljenja: adrenokortikalna insuficijencija, hiporeninemija- hipoaldosteronizam (dugotrajni dijabetes); d) fizioloških poremećaja: metabolička acidoza; e) artefakti: sporo odvajanje seruma od ugrušaka krvi, trombocitoza sa oslobađanjem kalijuma;
- apsorpciju pomažu: natrijum, B6, neomycin, a odmažu: kafa, ekscesivni unos šećera, stres, alkohol, kortizon, colchicin i laksativi. Do gubitka kalijuma preko bubrega dovode: penicilin, phenolphthalein i diuretici (neki).

Hlor

Hlor u ishrani: kuhinjska so, produkti mora, masline, produkti životinjskog porijekla.
– glavni anorganski anjon ekstracelularne tečnosti. Ima važnu ulogu u održavanju acidobazne ravnoteže i ako nema pufersko dejstvo. Ukoliko se hlorid gubi nastaje alkaloza, a ukoliko se zadržava nastaje acidoza. Sa natrijumom učestvuje u kontroli osmolarnosti tijelesnih tečnosti;
– visoke koncentracije hlora nalaze se u sekretu gastrointestinalnog trakta i u cerebrospinalnom likvoru. Želudačni sok ima 0,25 – 0, 5% HCl (0,1 – 0,2 mol/l HCl), a što odgovara pH 1 – 1,5. Hlorovodonična kiselina stvara se od jona hlora iz krvi u obložnim ćelijama žlijezda fundusa želuca. Dijelom je slobodna (normalno 20 – 40 stepeni aciditeta), a dijelom je vezana za bijelančevine želudačnog soka, tako da ukupna kisijelost normalno iznosi 40 – 60 stepeni aciditeta;
– hlorisana voda uništava vitamin E, a uništava i crijevne bakterije;
– u slučaju povećanog izlučivanja natrijuma i hlor se paralelno izlučuje putem bubrega;
– hlor se gubi povraćanjem naročito kod pilorične ili duodenalne opstrukcije. Dolazi do manjka hlora i porasta bikarbonata, što se naziva hipohloremička alkaloza;
– smanjen je u slučaju: povraćanja, proliva, gastrointestinalne sukcije, insuficijencije bubrega (kod nedostatka soli), diuretici (pretijerano), hronična respiratorna acidoza (emfizem), dijabetička acidoza, znojenje, insuficijencija nadbubrega (gubitak NaCl), Cushing- ov sindrom- hiperadrenokorticizma (hronični gubitak kalijuma), metabolička alkaloza (unos NaHCO3) i manjak kalijuma;
– povišen je u slučaju: bubrežne insuficijencije (ukoliko unos hlora premašuje izlučivanje), nefroze (ponekad), renalne tubularne acidoze, hiperparatireoidizma (ponekad), ureterosigmoidne anastomoze, dehidratacije i pretijerane primjene slanog rastvora.

Jod

Jod u ishrani: jodirana so, crni luk, produkti mora (riba, morska trava, suve morske alge itd.), biljke koje rastu uz morsku obalu, povrće iz zemljišta bogatog jodom (gdije nema guše), pečurke, jetreno ulje bakalara.
– neophodan je u sintezi tiroidnih hormona. Tiroidna žlijezda prima jod u obliku jodida koje oksidiše peroksidaza u elementarni jod. Jod se spaja sa aminokiselinom tirozinom u hormonski inaktivni dijodtirozin. Tiroksin nastaje vezivanjem dvije molekule dijodtirozina (uz istovremeno otcepljivanje bočnog lanca);
– depo je u tiroidnoj žlezdi;
– utiče na prednji dio hipofize i spriječava inkreciju tireotropnog hormona (slično kao tiroksin i dijodtirozin). Jod vijerovatno smanjuje i dijelovanje tireotropnog hormona;
– u našem tijelu ima 20 – 50 mg joda. Od toga se između 20 i 40% nalazi u tiroidnoj žlijezdi. Na jedan kilogram čovečijeg tijela dolazi 0,05 mg joda. To znači da u tiroidnoj žlijezdi ima 10.000 puta više joda nego u ostalim dijelovima našeg organizma. U krvi se nalazi u koncentraciji od 0,013 mg%;
– apsorpciju niti šta pomaže niti odmaže.

Cink

Cink u ishrani: meso (organi), riba, jetra, jaja, ostrige, mlijeko, neobrađene žitarice, pšenične klice, soja, pasulj, suncokretovo sijeme, spanać, grašak, boranija, pečurke, sok od grožđa, vino, pivski kvasac.
– neophodan je za mobilizaciju vitamin A iz jetre. Od cinka zavisi nivo vitamina A u plazmi. Cirotičarima koji imaju manju koncentraciju cinka u plazmi davanje vitamina A ne poboljšava adaptaciju na mrak. Postalkoholičarski cirotičari (Laennec) osim što imaju smanjene koncentracije cinka u plazmi oni cink i pojačano izlučuju putem mokraće;
– kod manjka cinka apsorpcija folacina (B11) je smanjena za 53%. Cink je neophodan za enzim koji razlaže poliglutamil folacine (folacin iz hrane);
– kod hipovitaminoze D apsorpcija cinka u crijevima kao i deponovanje u kostima je smanjeno;
– jasan antagonizam postoji između kadmijuma i cinka;
– ulazi u sastav superoksid dismutaze koja katalitički odstranjuje slobodne radikale jona superoksida (O2-). Pored cinka sadrži i bakar. Mitohondrijalna superoksid dismutaza sadrži mangan umijesto bakra i cinka;
– prisutan je u enzimima: alkoholnoj dehidrogenazi, alkalnoj fosfatazi, karboanhidrazi, prokarboksipeptidazi (karboksipeptidazi), citosolskoj superoksid dismutazi i retinen reduktazi (isto je što i alkoholna dehidrogenaza u jetri);
– ograničava aktivnost gvožđa u proizvodnji slobodnih radikala posebno hidroksilnih jona;
– visoke doze cinka mogu dovesti do gubljenja gvožđa i bakra;
– 90 metaloenzima zahtijeva cink za svoj rad. Neki od njih učestvuju i u sintezi DNA, DNA zavisna RNA polimeraza, mnoge aldolaze, peptidaze i angiotenzin konvertirajući enzim;
– učestvuje u stvaranju kolagena, glikolizi i oksidativnoj fosforilaciji;
– učestvuje u građi ćelijskih membrana;
– pomaže digestiju i metabolizam: proteina, ugljenih hidrata i fosfora;
– ograničava oslobađanje histamina iz ćelija, serotonina iz trombocita i inhibira PGE1;
– neophodan je za rast;
– kompleks cink- insulin se nalazi u beta ćelijama pankreasa. Kristalizacija insulina sa jonima cinka vrši se u golđijevom aparatu. Neophodan je za stvaranje rezervi insulina. Ukoliko dođe do nedostatka cinka smanjuje se tolerancija glukoze (kao kod šećerne bolesti), odnosno poremećena je fosforilacija glukoze;
– 20% cinka je lokalizovano u koži, a na drugom mijestu iza kože nalaze se kosti i zubi. Pretpostavlja se da su kosti depo, ali se iz kostiju brzo prazni. Ipak iz kostiju se sporije prazni nego iz brzometabolišućih organa: pankreasa, jetre, bubrega i slezine;
– X- zračnom spektroskopijom cink, bakar i gvožđe u predijelu lica i gornjeg dijela vrata nađeni su u mnogo većoj koncentraciji nego na ostalim dijelovima tijela. U koži su locirani u bazalnom dijelu pokožice;
– visoke koncentracije nađene su u: spermatozoidima, prostati i epididimisu, kao i u mišićima, kosi i eritrocitima;
– ukupno u organizmu čovijeka ima ga 1,5 – 2,0 gr;
– igra važnu ulogu u procesu deobe ćelija;
– neophodan je za rast, razmnožavanje i normalno trajanje života. Povoljno dijeluje na sve reparatorne procese;
Manjak je nađen i kod pacijenata oboljelih od tuberkuloze i kod srčanih postinfarktnih pacijenata;
– apsorpciju pomaže: visok unos vitamina A, bakar, kalcijum i fosfor, a odmaže: manjak fosfora, visok unos kalcijuma, alkohol i tetracyclin. Oralni kontraceptivi dovode do manjka cinka. Cink iz proteina životinjskog porijekla bolje se apsorbuje od onog biljnog porijekla.